سنگی که آغاجان انداخت

8 صبح : اعلامیه اخیر ملا معتصم آغاجان، سنگی به آب انداخت که تا دوردست‌ها موج پراگند. آغاجان معتصم جنگ افغانستان را به لحاظ مذهبی نامشروع خواند و از لزوم گفتگو سخن گفت. جالب این بود که از این اعلامیه، ارگ، شورای عالی صلح و وزارت امور خارجه استقبال کردند. انگار ملا آغاجان معتصم، ملا محمدعمر است که این همه حرفش جدی گرفته شده است. ملا آغاجان معتصم پس از این‌که افکاراش را تغییر داد، از سوی ملاعمر از شورای کویته اخراج شد.

طرفداران طالبان در کراچی قصد جانش را کردند و به او شلیک کردند. آغاجان معتصم از اثر این سوءقصد زخم برداشت. این‌جا بود که آقای کرزی  به دادش رسید، به کابل آوردش و بعد برای درمان او را به ترکیه فرستاد. ملا آغاجان معتصم با آن‌که از سال ۲۰۱۰ با آقای کرزی ارتباط دارد، اما نتوانسته است انشعابی در صفوف و رهبری طالبان ایجاد کند. به‌نظر می‌رسد که رهبری و صفوف طالبان به ملاعمر و افکار بنیادگرایانه او وفادار اند. طالبان در پیام‌ها و اعلامیه‌های رسانه‌ای‌شان، بارها گفته‌اند که ملا آغاجان معصتم از آنان نمایندگی نمی‌کند و نمایندگان ملاعمر در قطر حضور دارند. در اعلامیه ملا آغاجان معصتم که از آدرس تحریک طالبان منتشر شده، آمده است که فرماندهان و رهبران طالبان با او هم‌نظراند. اما به‌نظر می‌رسد که ملا آغاجان معتصم و اطرافیانش، نقشی در خشونت‌ها ندارند و به همین دلیل، مذاکره با آنان نمی‌تواند چیزی از خشونت و جنگ بکاهد.
ملا آغاجان معتصم، از آدرس تحریک طالبان سخن می‌گوید، در حالی‌که طالبان وفادار به ملاعمر خودشان را زیر مجموعه امارت مخلوع ملاعمر تعریف می‌کنند. در اعلامیه‌ها و ویدیو‌های تبلیغی طالب‌ها به ندرت از سازمانی به نام طالبان نام برده می‌شود، آنان خودشان را امارت می‌خوانند، در دفتر قطر هم لوحه‌ای را به فراز ساختمان دفترشان گذاشتند که روی آن امارت نوشته شده بود.
طالبان پاکستانی هم در ویدیو‌های تبلیغی‌شان از طالب‌های وفادار به ملاعمر به‌عنوان «مجاهدین امارت» تعبیر می‌کنند. اما ملا آغاجان معصتم خود را عضو تحریک طالبان معرفی می‌کند. اگر چیزی به نام تحریک طالبان وجود دارد و ملا آغاجان معتصم آن را رهبری می‌کند، باید اثرات آن در صحنه جنگ دیده شود. تاکنون هیچ یک از فرماندهان طالبان چه داخل افغانستان و چه در پاکستان، حمایت خود را از موضع‌گیری‌های ملا آغاجان معتصم اعلام نکرده است. هیچ یک از فرماندهان طالبان هم تا حال اعلام نکرده است که به‌دلیل این‌که از ملا آغاجان معصتم پیروی می‌کند، دیگر دست به کشتار نمی‌زند.
باری ملا آغاجان معتصم گفته بود که بخش فرهنگی و تبلیغی طالبان در اختیار جناح افراطی در درون این گروه است و او جناح میانه‌رو طالبان را رهبری می‌کند. اما تا حال نشانه‌ای دال بر این‌که ملا آغاجان معتصم واقعا رهبر یک جناح انشعابی طالبان باشد، دیده نشده است. اگر چنین چیزی وجود می‌داشت، اثرات آن دیده می‌شد. چیزی‌که سوال‌برانگیز است این است که چرا ارگ، شورای عالی صلح و وزارت امور خارجه، از پیام ملا آغاجان معصتم استقبال کرده‌اند. شاید ارگ فکر می‌کند که معتصم آغاجان واقعا یک جناح انشعابی طالبان را رهبری می‌کند.
رییس‌جمهور کرزی در مصاحبه‌ای با لوموند، گفته بود که افرادی که به نمایندگی از طالبان در قطر حضور دارند، نمایندگان واقعی آنان نیستند. هم‌چنان سخنگوی آقای کرزی چندی پیش، تایید کرد که ارگ با طالبان تماس دارد و امیدوار است که این تماس‌ها به گفتگوی جدی منجر شود. طالبان با صدور اعلامیه‌ای مذاکره با آقای کرزی را تکذیب کردند. به‌نظر می‌رسد که منظور آقای کرزی و سخنگوی‌شان از طالبان، همین طالبان مربوط به ملا آغاجان معتصم باشند. اگر ارگ واقعا فکر می‌کند که طالبان دچار انشعاب شده‌اند، باید این موضوع را به‌صورت مستند و مستدلل به افکار عمومی توضیح دهد. هم‌چنان ارگ باید واضح سازد که مذاکره با این طالبان به اصطلاح انشعابی چه کمکی در کاهش خشونت‌ها خواهد کرد.
مذاکره با جناح یا گروهی که در خشونت‌ها دست ندارد، اصلا موضوعیت ندارد. هر گروه و مجموعه‌ای که خواستار فعالیت سیاسی باشد، می‌تواند به وزارت عدلیه مراجعه کند، برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی‌اش مجوز بگیرد و به کار شروع کند. اصلا نیاز به مذاکره نیست. در سال‌های اول تشکیل نظم سیاسی جدید، بخشی از هواداران حکمتیار از او بردید، به کابل آمدند، حزب‌شان را در وزارت عدلیه ثبت کردند و از همان روز تا حال فعالیت سیاسی می‌کنند. هیچ مانع قانونی فراراه فعالیت‌های مسالمت‌آمیز سیاسی و مدنی هیچ گروهی در افغانستان وجود ندارد. اما اگر ارگ واقعا فکر می‌کند که مذاکره با ملا آغاجان معتصم به کاهش خشونت‌ها کمک می‌کند، باید دلایل این امر را به افکار عمومی توضیح دهد.